harunun çalıntı olarak iddia edilen bir derdim var şarkısı için yazdığı aktüeldeki yazısını buldum..okumak isteyenler için şimdi kopyalıcam..
'Arakçılık' üzerine bir deneme
Adamakıllı bir eleştiri okumaya bayılırım. Bana veya parçası olduğum bir işe dair düzgün bir eleştiri okumaktansa gerçekten büyük keyif alırım. Beni doğduğuma pişman etse, ağlatsa dahi keyif alırım. Çünkü eleştiri yeniden kurmak da demektir ve konu edindiği şeyi zenginleştiren, ona değer katan bir şeydir. Bir güruh halinde 'çok güzel olmuş'çuluk oynamaktansa yalnız kalmayı göze alarak 'şurası şöyle olabilirdi' demek daha ilgi çekici gelir bana. Saldırı şeklinde olan eleştirilerin de çoğuyla problemim yok, genelde yazanın rahatlamasıyla sınırlı kalan bir etkinliktir. Bir eleştiri türü diyebilir miyiz emin değilim ama 'arakçılık' iddiaları ile ilgili büyük bir problemim var.
Akademik ortamlarda üzerine titrenen bir konudur bu: İngilizce'de 'plagiarism', Osmanlıca'da 'intihal' diye geçen hırsızlık hadisesi. Eğer bir metinden alıntı yapıp da alıntı yaptığınız yeri kuralınca belirtmezseniz ya da başkasının eserini virgülüne dokunmayıp kendinizinmiş gibi yayınlarsanız ve bu ortaya çıkarsa, akademik hırsızlık suçlamasıyla karşı karşıya kalır ve cezanızı çekersiniz (Tabii cezasız da kalabilir suçunuz. Büyük bir üniversitenin rektörü olduğunuzu, bir dizi belgelenmiş suçlamayla karşı karşıya olduğunuzu, adınızın da Kemal olduğunu hayal edin, gördünüz mü?). Ama bilimsel bir metnin çalıntı olup olmadığını belirleyebileceğimiz kriterlerle, sözgelimi bir filmin ya da bir şarkının çalıntı olup olmadığını anlamak mümkün mü? Değil, çünkü son iki üretim biçiminde de ifade, sözcüklerle sınırlı değil.
Örnek üzerinden gidersek... A, 32 notanın belli bir ritim içinde dizildiği bir müzikal parça olsun. B de yine 32 notanın aynı ritim çerçevesinde dizildiği, fakat notalardan yalnızca birinin A'dakilerden farklı olduğu diğer bir parça. A ile B'den hangisinin daha önce üretildiğinden bağımsız olarak, sözü geçen tek nota onlarca kitabın anlatacağından çok daha büyük bir fark yaratabilir. Teknik detaya girme tehlikesi var, ki zaten hiçbir konuda uzman saymıyorum kendimi, ama şunu söyleyebilirim:
Eğer bir şarkının (veya filmin / resmin / heykelin) bir diğerinden 'araklandığını' düşünüyorsanız, ya sanatın nasıl yol aldığı konusuna yeterince eğilmemişsinizdir ya da üretenin niyetleriyle ilgili bir çıkarımda bulunuyorsunuz demektir. Eğer başkalarının emeği üzerinden rant sağlamak için pusuda bekleyen birini yakaladığınıza inanıyorsanız, zaten hukuki yollarla mağdurun hakkını aramalısınız. Eğer internetin nimetlerinden faydalanarak maskeli atış talimi yapıyorsanız, birilerinin de sizin niyetlerinizi tahmine yeltenmesini göze almışsınız demektir. İşte o an geldi! Yazının buradan sonrasını tahmin, gözlem, kuruntu veya izlenim olarak değerlendirebilirsiniz.
Görebildiğim kadarıyla ülkemizde 'arakçılık' iddiası, temel olarak iki önermenin üzerinde yükseliyor: 1.Etkileşimin bu kadarı da fazla. 2. Bizim aramızdan çıkan birilerinin bu niteliklere sahip bir şey üretmesi mümkün değildir, bu olsa olsa çalıntı olabilir. Etkileşimin ne kadarı fazla, bu gerçekten yanıtlaması güç bir soru. Birkaç sene önce Rolling Stones, 'Anybody Seen My Baby?' adlı şarkıları K. D. Lang'in 'Constant Craving' parçasını fazlaca andırdığı için Lang'i şarkının telif haklarına ortak etmişti. Bu gibi örnekler gösteriyor ki, etkileşimle ilgili soru zor olduğu kadar makul de. Ama diğer önerme hiç de makul değil. Hiç düşünülmüyor ki, 90'larda 20'li yaşlarını geçiren bir (veya bir grup) Türk, 90'larda 20'li yaşlarını geçiren bir (veya bir grup) İngiliz'le benzer kültürel etkilere maruz kalmış olabilir. Bunun sonucu olarak birbirini andıran sanatsal üretimler de ortaya çıkabilir. Ne var ki bunların içinde yer aldıkları bağlam, algılandıkları ortamlar, taşıdıkları çağrışımsal yük ve tabii ki içerdikleri ifadeler farklı olacaktır. Bu iki üretimin anlam ve önemine ilişkin bir hiyerarşi, en azından kronolojik veya coğrafi temeller üzerine bina edilemez. İngiltere'den çorap gelse dinlemeye gidenler5in bunu anlamaları ise zaman alabilir.
|
